Autorijden met glaucoom: wat zijn de regels in België en Nederland?

Met de auto naar de kleinkinderen, de winkel of een uitstap: voor veel mensen staat rijden voor vrijheid. Krijg je de diagnose glaucoom, dan komt al snel de vraag of dat nog kan. Vaak wel, zeker als de ziekte vroeg is vastgesteld en je gezichtsveld nog goed is. Maar er gelden wettelijke eisen voor je zicht, en het is je oogarts die nagaat of je daaraan voldoet.

Het besturen van een voertuig is een complexe vaardigheid. Ons vermogen om veilig te rijden kan in het gedrang komen door veranderingen in onze fysieke, emotionele en mentale toestand.

Glaucoom kan leiden tot gedeeltelijk of volledig verlies van het gezichtsvermogen, waardoor het voor iemand moeilijker kan worden om auto te rijden. Indien de ziekte in een vroeg stadium wordt ontdekt en de patiënt geen aanzienlijk verlies van gezichtsveld heeft, kan hij blijven rijden. Maar om veilig en vol vertrouwen te kunnen blijven rijden, kun je het beste een oogarts raadplegen voor een grondiger evaluatie.

Glaucoom en autorijden: welke impact heeft het op het dagelijks leven

Glaucoom kan gedeeltelijk gezichtsverlies of totale blindheid veroorzaken. De ziekte tast meestal het perifere gezichtsvermogen aan, dat deel van het gezichtsvermogen waarmee we bewegingen en voorwerpen om ons heen kunnen zien.

Vaak tast glaucoom het perifere gezichtsvermogen aan en is men zich pas in een later stadium van de ziekte bewust van dit gezichtsverlies, wanneer zich aanzienlijke veranderingen in het gezichtsvermogen voordoen. Als een patiënt glaucoom heeft en autorijdt, ziet hij andere auto’s, fietsers of voetgangers die zich buiten zijn centrale gezichtsveld bevinden, mogelijk niet.

Autorijden met een glaucoom: hoe beïnvloedt deze ziekte de rijvaardigheid

Glaucoompatiënten vragen zich vaak af of ze nog wel kunnen autorijden. Het antwoord is waarschijnlijk ja, als het glaucoom in een vroeg stadium wordt gediagnosticeerd, en als de patiënt geen significant gezichtsvelduitval heeft. Als de diagnose in een vroeg stadium van de ziekte wordt gesteld, kan de oogarts glaucoom namelijk op de juiste manier behandelen, waardoor de progressie van de ziekte wordt vertraagd.

Met andere woorden: glaucoom kun je niet altijd voorkomen, maar je kunt het wel op tijd laten opsporen. Laat je ogen daarom regelmatig nakijken door een oogarts. Heb je risicofactoren, zoals glaucoom in de familie, dan bepaalt de oogarts hoe vaak een controle van je oogdruk, je gezichtsveld en de fundus van het oog nodig is.

Voor een goede prognose is glaucoom vooral afhankelijk van een vroegtijdige diagnose. Een periodiek bezoek aan de oogarts, die de intraoculaire druk meet en de oogzenuw onderzoekt door middel van een fundusonderzoek, is de beste manier om de gevolgen te beperken. Indien glaucoom wordt vermoed, kan de oogarts opdracht geven tot gezichtsveldtests om de eventuele vermindering ervan na te gaan.

Afhankelijk van de verdenking kan de oogarts beeldvormend onderzoek bestellen om de diagnose te stellen. Gelukkig beschikt de geneeskunde vandaag over voldoende technologie om een dwarsdoorsnede-analyse van de oogzenuw te maken, wat zeer belangrijk is om patiënten met oculaire hypertensie en de progressie van glaucoom te volgen.

Welke regels gelden in België

In België staan de medische minimumnormen voor het rijbewijs in bijlage 6 van het koninklijk besluit van 23 maart 1998. Voor een gewoon rijbewijs (groep 1, onder meer B) moet je gezichtsscherpte met beide ogen samen minstens 5/10 zijn, zo nodig met bril of lenzen. Het horizontale gezichtsveld met beide ogen moet minstens 120° bedragen. Vanuit het midden moet het minstens 50° naar links en naar rechts reiken en 20° naar boven en naar beneden. In de centrale 20° mogen geen absolute uitvalplekken zitten. Precies dat zijdelingse zicht is wat glaucoom aantast.

Is je zicht misschien niet goed genoeg om veilig te rijden, dan ga je voor een medisch onderzoek naar een oogarts. Die beoordeelt je visueel functioneren en geeft je na afloop een rijgeschiktheidsattest, waarin staat of je rijgeschikt bent en voor hoe lang. Meestal geldt zo’n attest voor een beperkte periode, zodat je op tijd opnieuw gecontroleerd wordt. Twijfelt de oogarts, dan kan hij of zij je doorverwijzen naar het CARA voor verder onderzoek.

Word je rijgeschikt verklaard, dan ga je in Vlaanderen binnen 4 dagen met het attest naar je gemeente voor een nieuw rijbewijs. Krijg je voorwaarden of beperkingen opgelegd, dan krijg je een aangepast rijbewijs. Ben je tijdelijk of definitief niet rijgeschikt, dan moet je je rijbewijs indienen.

En in Nederland

Woon je in Nederland, dan beoordeelt het CBR of je rijgeschikt bent. Je vult daarvoor eerst een Gezondheidsverklaring in, bijvoorbeeld als je rijbewijs door een medische aandoening beperkt geldig is of als je 75 of ouder bent en je rijbewijs verlengt. Heeft het CBR meer informatie nodig, dan vraagt het je om een medisch onderzoek bij een arts die je zelf kiest. Bij oogaandoeningen is dat een oogarts, en bij glaucoom hoort daar vaak een gezichtsveldonderzoek bij. Die keuring betaal je zelf; de zorgverzekeraar vergoedt ze niet.

Glaucoom en autorijden: waarschuwingssignalen

Opgeven met autorijden is moeilijk, vooral als de glaucoompatiënt jong is, want we hechten waarde aan onze onafhankelijkheid en willen die zo lang mogelijk behouden. Het is echter belangrijk te weten wanneer je moet stoppen of wanneer het nodig is om hulp te vragen, voor jouw eigen veiligheid en de veiligheid van anderen op de weg.

Hier zijn enkele tekenen die erop wijzen dat een glaucoompatiënt moet stoppen met rijden:

• Bij verlies van zijdelings zicht: dit kan het moeilijker maken om obstakels op de weg, zoals andere voertuigen en voetgangers, te zien en tijdig te reageren om ze te ontwijken;
• Bij lichtgevoeligheid: als jouw ogen er langer over doen om zich aan te passen aan zonlicht of schittering van koplampen ’s nachts;
• Wanneer het zicht wazig wordt: dit kan het moeilijker maken om duidelijke beelden te onderscheiden en beweging te zien, zoals passerende auto’s of iemand die de weg oversteekt;
• Wanneer ongevallen of “bijna-ongevallen” worden gemeld: zelfs bestuurders met perfect zicht kunnen ongevallen krijgen. Maar als de glaucoompatiënt betrokken is bij aanrijdingen waaraan hij duidelijk schuld heeft, is het het beste om zijn bekwaamheid om veilig te rijden opnieuw te beoordelen.

Autorijden met een glaucoom: veiligheid eerst

Een oogarts raadplegen is noodzakelijk om er zeker van te zijn dat autorijden de meest geschikte handelwijze is. Merk je tussen twee controles door dat je zicht verandert, bespreek het dan bij twijfel met je huisarts of oogarts. Als de glaucoompatiënt besluit niet meer auto te rijden, moet hij alternatieven zoeken om zijn onafhankelijkheid en zijn vermogen om zich te verplaatsen te behouden. Als de patiënt niet meer kan rijden, hoeft hij zijn plannen niet op te geven.

Zij moeten andere mogelijkheden overwegen, zoals reizen met familieleden en vrienden die rijden of het gebruik van het openbaar vervoer. Glaucoom moet niet het einde van een droom betekenen, maar het zoeken naar nieuwe alternatieven.

Veelgestelde vragen

Hoeveel gezichtsveld heb je nodig om in België met de auto te rijden?

Voor een gewoon rijbewijs moet je horizontale gezichtsveld met beide ogen minstens 120° zijn, met minstens 50° naar links en naar rechts en 20° naar boven en beneden. In de centrale 20° mogen geen absolute uitvalplekken zitten.

Wie beslist of ik met glaucoom nog mag rijden?

In België beoordeelt de oogarts je zicht en geeft hij of zij een rijgeschiktheidsattest, eventueel na doorverwijzing naar het CARA. In Nederland beslist het CBR op basis van je Gezondheidsverklaring en zo nodig een keuring bij een oogarts.

Merk je zelf dat je gezichtsveld kleiner wordt door glaucoom?

Vaak niet. Glaucoom tast meestal eerst het zijdelingse zicht aan, en veel mensen worden zich daar pas in een later stadium bewust van. Een gezichtsveldonderzoek bij de oogarts brengt het wel in kaart.

Wat gebeurt er als ik niet meer rijgeschikt ben?

Ben je in België tijdelijk of definitief niet rijgeschikt, dan moet je je rijbewijs indienen. Voor je verplaatsingen kun je dan rekenen op familie of vrienden die rijden, of op het openbaar vervoer.